731 lines
16 KiB
Markdown
731 lines
16 KiB
Markdown
# 三数之和 (3Sum) - 改进版示例
|
||
|
||
LeetCode 15. Medium
|
||
|
||
## 题目描述
|
||
|
||
给你一个整数数组 `nums`,判断是否存在三元组 `[nums[i], nums[j], nums[k]]` 满足 `i != j`、`i != k` 且 `j != k`,同时还满足 `nums[i] + nums[j] + nums[k] == 0`。
|
||
|
||
请你返回所有和为 0 且不重复的三元组。
|
||
|
||
**示例 1**:
|
||
```
|
||
输入:nums = [-1,0,1,2,-1,-4]
|
||
输出:[[-1,-1,2],[-1,0,1]]
|
||
```
|
||
|
||
**示例 2**:
|
||
```
|
||
输入:nums = [0,1,1]
|
||
输出:[]
|
||
```
|
||
|
||
## 思路推导
|
||
|
||
### 暴力解法分析
|
||
|
||
```python
|
||
def threeSum_brute(nums):
|
||
result = []
|
||
n = len(nums)
|
||
for i in range(n):
|
||
for j in range(i+1, n):
|
||
for k in range(j+1, n):
|
||
if nums[i] + nums[j] + nums[k] == 0:
|
||
# 使用集合去重
|
||
triplet = sorted([nums[i], nums[j], nums[k]])
|
||
if triplet not in result:
|
||
result.append(triplet)
|
||
return result
|
||
```
|
||
|
||
**时间复杂度**: O(n³)
|
||
**空间复杂度**: O(1) (不考虑结果存储)
|
||
**问题**: n=2000时,操作次数约80亿次,超时!
|
||
|
||
### 优化思考 - 降维思想
|
||
|
||
**观察**: 固定第一个数后,问题变成"两数之和"
|
||
```
|
||
三数之和: nums[i] + nums[j] + nums[k] = 0
|
||
↓ 固定 nums[i]
|
||
两数之和: nums[j] + nums[k] = -nums[i]
|
||
```
|
||
|
||
**两数之和的优化**:
|
||
- 暴力: O(n²) 遍历所有对
|
||
- 优化: O(n) 双指针(前提:数组有序)
|
||
|
||
**总复杂度**: O(n) × O(n) = O(n²) ✅
|
||
|
||
### 为什么排序后能用双指针?
|
||
|
||
**核心原理:单调性**
|
||
|
||
```
|
||
有序数组: [-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑ ↑ ↑
|
||
i left right
|
||
|
||
如果 sum = nums[left] + nums[right] < 0:
|
||
- 需要增大和
|
||
- left++ → nums[left]增大(数组升序) → sum增大
|
||
- right-- → nums[right]减小 → sum减小 ✗
|
||
|
||
如果 sum = nums[left] + nums[right] > 0:
|
||
- 需要减小和
|
||
- right-- → nums[right]减小 → sum减小
|
||
- left++ → nums[left]增大 → sum增大 ✗
|
||
```
|
||
|
||
**为什么无序数组不行?**
|
||
```
|
||
无序: [2, -1, 0, -4, 1]
|
||
↑ ↑ ↑
|
||
i L R
|
||
|
||
sum = 2 + (-1) + 1 = 2 > 0
|
||
应该移动哪个指针? 无法确定!
|
||
```
|
||
|
||
### 排序的三大作用
|
||
|
||
1. **去重基础**:相同数字相邻,便于跳过
|
||
2. **双指针前提**:利用单调性优化
|
||
3. **提前终止**:排序后,如果当前数>0,后面都>0
|
||
|
||
## 解题思路
|
||
|
||
### 核心思想
|
||
|
||
**排序 + 双指针 + 去重**
|
||
- 排序:为双指针和去重创造条件
|
||
- 固定一个数:将三数问题降维为两数问题
|
||
- 双指针: O(n) 解决两数之和
|
||
- 多重去重:避免重复结果
|
||
|
||
### 算法流程(详细版)
|
||
|
||
#### 步骤1:预处理 - 排序
|
||
|
||
```python
|
||
nums.sort() # [-1,0,1,2,-1,-4] → [-4,-1,-1,0,1,2]
|
||
```
|
||
|
||
**为什么排序?**
|
||
```
|
||
原始: [-1,0,1,2,-1,-4] → 重复:-1出现两次
|
||
排序: [-4,-1,-1,0,1,2] → 重复:-1相邻,便于跳过
|
||
```
|
||
|
||
#### 步骤2:外层循环 - 固定第一个数
|
||
|
||
```python
|
||
for i in range(len(nums) - 2): # ← 为什么-2?留2个数给双指针
|
||
|
||
# 去重1:跳过重复的第一个数
|
||
if i > 0 and nums[i] == nums[i-1]:
|
||
continue
|
||
|
||
# 提前终止:如果最小数>0,后面不可能和为0
|
||
if nums[i] > 0:
|
||
break
|
||
|
||
# 双指针找后两个数
|
||
left, right = i + 1, len(nums) - 1
|
||
...
|
||
```
|
||
|
||
**关键点解析**:
|
||
|
||
**Q1: 为什么循环到 `len(nums)-2`?**
|
||
```
|
||
数组: [0, 1, 2]
|
||
索引: 0 1 2
|
||
|
||
如果 i = 2 (最后一个元素):
|
||
left = 3 → 越界!
|
||
|
||
所以 i 最大 = len(nums) - 3 = 1
|
||
循环条件: range(len(nums) - 2) → [0, 1]
|
||
```
|
||
|
||
**Q2: 为什么判断 `i > 0`?**
|
||
```
|
||
i = 0:第一个元素,没有前一个元素,不用判断重复
|
||
i > 0:后续元素,需要判断是否与前一个相同
|
||
|
||
错误写法:
|
||
if nums[i] == nums[i-1]: # i=0时越界!
|
||
|
||
正确写法:
|
||
if i > 0 and nums[i] == nums[i-1]: # 安全
|
||
```
|
||
|
||
**Q3: 为什么break而不是continue?**
|
||
```
|
||
排序后: [-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑
|
||
i=3, nums[i]=0 > 0
|
||
|
||
后续: [1, 2] 都 > 0
|
||
三数和: 0 + 1 + 2 = 3 > 0
|
||
|
||
结论:后面不可能有和为0的组合,直接退出
|
||
```
|
||
|
||
#### 步骤3:内层双指针 - 两数之和
|
||
|
||
```python
|
||
while left < right:
|
||
current_sum = nums[i] + nums[left] + nums[right]
|
||
|
||
if current_sum == 0:
|
||
result.append([nums[i], nums[left], nums[right]])
|
||
|
||
# 去重2:跳过重复的left
|
||
while left < right and nums[left] == nums[left+1]:
|
||
left += 1
|
||
|
||
# 去重3:跳过重复的right
|
||
while left < right and nums[right] == nums[right-1]:
|
||
right -= 1
|
||
|
||
# 继续寻找下一组
|
||
left += 1
|
||
right -= 1
|
||
|
||
elif current_sum < 0:
|
||
left += 1 # 需要更大的和
|
||
else:
|
||
right -= 1 # 需要更小的和
|
||
```
|
||
|
||
**为什么找到答案后要同时移动两个指针?**
|
||
|
||
```
|
||
数组: [-2, 0, 1, 1, 2]
|
||
i L R
|
||
|
||
找到: -2 + 0 + 2 = 0 ✓
|
||
|
||
如果只移动L: L=2, nums[L]=1
|
||
sum = -2 + 1 + 2 = 1 > 0 → R--
|
||
但这样会错过可能的组合
|
||
|
||
正确:同时移动
|
||
L=1, R=3: -2 + 1 + 1 = 0 ✓ (找到第二个)
|
||
```
|
||
|
||
### 关键细节说明
|
||
|
||
#### 细节1:去重逻辑的三重保障
|
||
|
||
```python
|
||
# 去重1:外层循环,跳过重复的第一个数
|
||
if i > 0 and nums[i] == nums[i-1]:
|
||
continue
|
||
|
||
# 去重2:找到答案后,跳过重复的left
|
||
while left < right and nums[left] == nums[left+1]:
|
||
left += 1
|
||
|
||
# 去重3:找到答案后,跳过重复的right
|
||
while left < right and nums[right] == nums[right-1]:
|
||
right -= 1
|
||
```
|
||
|
||
**示例**:
|
||
```
|
||
输入: [-2, -1, -1, 0, 1, 1, 2]
|
||
|
||
第一轮: i=0, nums[i]=-2
|
||
双指针找到: [-2, 0, 2], [-2, 1, 1]
|
||
|
||
第二轮: i=1, nums[i]=-1
|
||
双指针找到: [-1, -1, 2], [-1, 0, 1]
|
||
|
||
第三轮: i=2, nums[i]=-1
|
||
与i=1相同 → 跳过 (去重1)
|
||
|
||
第四轮: i=3, nums[i]=0
|
||
双指针找到: [0, -1, 1] → 已存在
|
||
|
||
第五轮: i=4, nums[i]=1
|
||
与i=3相同 → 跳过 (去重1)
|
||
|
||
结果: [[-2,0,2], [-2,1,1], [-1,-1,2], [-1,0,1]]
|
||
```
|
||
|
||
#### 细节2:为什么 `left < right` 而不是 `<=`?
|
||
|
||
```python
|
||
while left < right: # 正确
|
||
...
|
||
|
||
while left <= right: # 错误
|
||
...
|
||
```
|
||
|
||
**原因**:
|
||
```
|
||
left = right 时,只有一个元素
|
||
两数之和需要两个不同的元素
|
||
所以 left < right,不允许相同位置
|
||
```
|
||
|
||
#### 细节3:为什么先去重再移动?
|
||
|
||
```python
|
||
# 正确顺序
|
||
while left < right and nums[left] == nums[left+1]:
|
||
left += 1 # 先跳过所有重复
|
||
left += 1 # 再移动到新元素
|
||
|
||
# 错误顺序
|
||
left += 1 # 先移动
|
||
while left < right and nums[left] == nums[left-1]:
|
||
left += 1 # 可能漏掉某些重复
|
||
```
|
||
|
||
### 边界条件分析
|
||
|
||
#### 边界1:数组长度不足
|
||
|
||
```
|
||
输入: [0, 1]
|
||
输出: []
|
||
|
||
分析: len(nums) = 2
|
||
循环: range(2-2) = range(0) → 不执行
|
||
```
|
||
|
||
#### 边界2:全部为0
|
||
|
||
```
|
||
输入: [0, 0, 0, 0]
|
||
输出: [[0, 0, 0]]
|
||
|
||
排序: [0, 0, 0, 0]
|
||
|
||
i=0:
|
||
left=1, right=3
|
||
sum = 0+0+0 = 0 ✓ → result = [[0,0,0]]
|
||
去重left: left=1,2,3 (跳过所有0)
|
||
去重right: right=3,2,1
|
||
left >= right,退出内层循环
|
||
|
||
i=1:
|
||
nums[1] == nums[0] → 跳过
|
||
|
||
最终: [[0, 0, 0]]
|
||
```
|
||
|
||
#### 边界3:没有答案
|
||
|
||
```
|
||
输入: [0, 1, 2]
|
||
输出: []
|
||
|
||
排序: [0, 1, 2]
|
||
|
||
i=0:
|
||
left=1, right=2
|
||
sum = 0+1+2 = 3 > 0 → right--
|
||
|
||
left=1, right=1 → left >= right,退出
|
||
|
||
i=1:
|
||
nums[1] = 1 > 0 → break
|
||
|
||
最终: []
|
||
```
|
||
|
||
### 复杂度分析(详细版)
|
||
|
||
#### 时间复杂度
|
||
|
||
```
|
||
1. 排序: O(n log n)
|
||
- 快速排序平均情况
|
||
|
||
2. 外层循环: O(n)
|
||
for i in range(n)
|
||
|
||
3. 内层双指针: O(n)
|
||
while left < right
|
||
- 每次循环 left++ 或 right--
|
||
- 最多执行 n 次
|
||
|
||
4. 总复杂度: O(n log n) + O(n²) = O(n²)
|
||
- n² >> n log n (当 n 较大时)
|
||
- 渐近复杂度取最高阶
|
||
```
|
||
|
||
#### 空间复杂度
|
||
|
||
```
|
||
1. 排序栈空间: O(log n)
|
||
- 快速排序递归深度
|
||
|
||
2. 结果存储: O(k)
|
||
- k 为结果数量
|
||
|
||
3. 指针变量: O(1)
|
||
|
||
4. 总复杂度: O(log n) (不考虑结果存储)
|
||
```
|
||
|
||
## 代码实现
|
||
|
||
```python
|
||
def threeSum(nums):
|
||
"""
|
||
三数之和 - 排序 + 双指针解法
|
||
|
||
Args:
|
||
nums: 输入数组
|
||
|
||
Returns:
|
||
所有不重复的三元组,和为0
|
||
"""
|
||
result = []
|
||
nums.sort() # 步骤1:排序
|
||
|
||
# 步骤2:外层循环,固定第一个数
|
||
for i in range(len(nums) - 2):
|
||
|
||
# 去重1:跳过重复的第一个数
|
||
if i > 0 and nums[i] == nums[i-1]:
|
||
continue
|
||
|
||
# 提前终止:如果最小数>0,后面不可能和为0
|
||
if nums[i] > 0:
|
||
break
|
||
|
||
# 步骤3:双指针找后两个数
|
||
left, right = i + 1, len(nums) - 1
|
||
|
||
while left < right:
|
||
current_sum = nums[i] + nums[left] + nums[right]
|
||
|
||
if current_sum == 0:
|
||
# 找到答案
|
||
result.append([nums[i], nums[left], nums[right]])
|
||
|
||
# 去重2:跳过重复的left
|
||
while left < right and nums[left] == nums[left+1]:
|
||
left += 1
|
||
|
||
# 去重3:跳过重复的right
|
||
while left < right and nums[right] == nums[right-1]:
|
||
right -= 1
|
||
|
||
# 继续寻找下一组
|
||
left += 1
|
||
right -= 1
|
||
|
||
elif current_sum < 0:
|
||
# 和太小,需要增大 → left++
|
||
left += 1
|
||
else:
|
||
# 和太大,需要减小 → right--
|
||
right -= 1
|
||
|
||
return result
|
||
```
|
||
|
||
## 执行过程演示
|
||
|
||
### 输入: nums = [-1, 0, 1, 2, -1, -4]
|
||
|
||
```
|
||
初始状态:
|
||
nums = [-1, 0, 1, 2, -1, -4]
|
||
排序后: [-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
result = []
|
||
|
||
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
|
||
|
||
第一轮: i = 0, nums[i] = -4
|
||
[-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑ ↑ ↑
|
||
i left right
|
||
|
||
sum = -4 + (-1) + 2 = -3 < 0
|
||
left++ → left = 1
|
||
|
||
[-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑ ↑ ↑
|
||
i left right
|
||
|
||
sum = -4 + (-1) + 2 = -3 < 0
|
||
left++ → left = 2
|
||
|
||
[-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑ ↑ ↑
|
||
i left right
|
||
|
||
sum = -4 + (-1) + 2 = -3 < 0
|
||
left++ → left = 3
|
||
|
||
[-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑ ↑ ↑
|
||
i left right
|
||
|
||
sum = -4 + 0 + 2 = -2 < 0
|
||
left++ → left = 4
|
||
|
||
[-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑ ↑ ↑
|
||
i left right
|
||
|
||
sum = -4 + 1 + 2 = -1 < 0
|
||
left++ → left = 5
|
||
|
||
left >= right,退出内层循环
|
||
|
||
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
|
||
|
||
第二轮: i = 1, nums[i] = -1
|
||
[-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑ ↑ ↑
|
||
i left right
|
||
|
||
sum = -1 + (-1) + 2 = 0 ✓
|
||
result = [[-1, -1, 2]]
|
||
|
||
去重left: nums[2] = -1 == nums[3] = 0? No
|
||
去重right: nums[5] = 2 == nums[4] = 1? No
|
||
left++, right-- → left = 3, right = 4
|
||
|
||
[-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑ ↑ ↑
|
||
i left right
|
||
|
||
sum = -1 + 0 + 1 = 0 ✓
|
||
result = [[-1, -1, 2], [-1, 0, 1]]
|
||
|
||
去重left: nums[3] = 0 == nums[4] = 1? No
|
||
去重right: nums[4] = 1 == nums[3] = 0? No
|
||
left++, right-- → left = 4, right = 3
|
||
|
||
left >= right,退出内层循环
|
||
|
||
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
|
||
|
||
第三轮: i = 2, nums[i] = -1
|
||
[-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑
|
||
i
|
||
|
||
判断: nums[2] == nums[1] == -1? Yes
|
||
跳过 (去重1)
|
||
|
||
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
|
||
|
||
第四轮: i = 3, nums[i] = 0
|
||
[-4, -1, -1, 0, 1, 2]
|
||
↑
|
||
i
|
||
|
||
判断: nums[3] > 0? Yes
|
||
break (提前终止)
|
||
|
||
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
|
||
|
||
最终结果: [[-1, -1, 2], [-1, 0, 1]]
|
||
```
|
||
|
||
## 常见错误
|
||
|
||
### 错误1:忘记排序
|
||
|
||
❌ 错误写法:
|
||
```python
|
||
def threeSum(nums):
|
||
result = []
|
||
for i in range(len(nums)):
|
||
left, right = i + 1, len(nums) - 1
|
||
while left < right:
|
||
if nums[i] + nums[left] + nums[right] == 0:
|
||
result.append([nums[i], nums[left], nums[right]])
|
||
# ... 双指针移动
|
||
return result
|
||
```
|
||
|
||
**问题**:无序数组无法使用双指针
|
||
|
||
✅ 正确写法:
|
||
```python
|
||
nums.sort() # 先排序!
|
||
for i in range(len(nums) - 2):
|
||
...
|
||
```
|
||
|
||
### 错误2:去重逻辑不完整
|
||
|
||
❌ 错误写法:
|
||
```python
|
||
if nums[i] == nums[i-1]: # i=0时越界
|
||
continue
|
||
```
|
||
|
||
✅ 正确写法:
|
||
```python
|
||
if i > 0 and nums[i] == nums[i-1]:
|
||
continue
|
||
```
|
||
|
||
### 错误3:指针移动条件错误
|
||
|
||
❌ 错误写法:
|
||
```python
|
||
if current_sum == 0:
|
||
result.append([nums[i], nums[left], nums[right]])
|
||
left += 1 # 只移动一个指针
|
||
```
|
||
|
||
✅ 正确写法:
|
||
```python
|
||
if current_sum == 0:
|
||
result.append([nums[i], nums[left], nums[right]])
|
||
# 去重
|
||
while left < right and nums[left] == nums[left+1]:
|
||
left += 1
|
||
while left < right and nums[right] == nums[right-1]:
|
||
right -= 1
|
||
# 同时移动
|
||
left += 1
|
||
right -= 1
|
||
```
|
||
|
||
### 错误4:循环边界错误
|
||
|
||
❌ 错误写法:
|
||
```python
|
||
for i in range(len(nums)): # 可能越界
|
||
left, right = i + 1, len(nums) - 1
|
||
```
|
||
|
||
✅ 正确写法:
|
||
```python
|
||
for i in range(len(nums) - 2): # 留2个位置
|
||
left, right = i + 1, len(nums) - 1
|
||
```
|
||
|
||
## 变体问题
|
||
|
||
### 变体1:四数之和 (LeetCode 18)
|
||
|
||
**题目**:找出四数之和等于target的所有组合
|
||
|
||
**思路**:三层循环 + 双指针
|
||
```python
|
||
def fourSum(nums, target):
|
||
result = []
|
||
nums.sort()
|
||
|
||
for i in range(len(nums) - 3):
|
||
for j in range(i + 1, len(nums) - 2):
|
||
left, right = j + 1, len(nums) - 1
|
||
|
||
while left < right:
|
||
sum = nums[i] + nums[j] + nums[left] + nums[right]
|
||
|
||
if sum == target:
|
||
result.append([nums[i], nums[j], nums[left], nums[right]])
|
||
# 去重...
|
||
elif sum < target:
|
||
left += 1
|
||
else:
|
||
right -= 1
|
||
|
||
return result
|
||
```
|
||
|
||
**时间复杂度**: O(n³)
|
||
|
||
### 变体2:最接近的三数之和 (LeetCode 16)
|
||
|
||
**题目**:找出三数之和最接近target的组合
|
||
|
||
**思路**:双指针 + 记录最小差值
|
||
```python
|
||
def threeSumClosest(nums, target):
|
||
nums.sort()
|
||
closest = float('inf')
|
||
|
||
for i in range(len(nums) - 2):
|
||
left, right = i + 1, len(nums) - 1
|
||
|
||
while left < right:
|
||
current_sum = nums[i] + nums[left] + nums[right]
|
||
|
||
if abs(current_sum - target) < abs(closest - target):
|
||
closest = current_sum
|
||
|
||
if current_sum == target:
|
||
return target # 完全匹配
|
||
elif current_sum < target:
|
||
left += 1
|
||
else:
|
||
right -= 1
|
||
|
||
return closest
|
||
```
|
||
|
||
## 总结
|
||
|
||
### 核心要点
|
||
|
||
1. **排序的作用**
|
||
- 去重基础(相同元素相邻)
|
||
- 双指针前提(利用单调性)
|
||
- 提前终止(最小数>target时退出)
|
||
|
||
2. **降维思想**
|
||
- 三数之和 → 固定一个数 → 两数之和
|
||
- O(n³) → O(n²)
|
||
|
||
3. **去重策略**
|
||
- 外层循环:跳过重复的第一个数
|
||
- 内层循环:找到答案后跳过重复的left和right
|
||
- 多重去重确保结果唯一
|
||
|
||
4. **双指针原理**
|
||
- 利用有序数组的单调性
|
||
- 根据sum与target的关系单向移动指针
|
||
- 时间复杂度从O(n²)降到O(n)
|
||
|
||
### 易错点
|
||
|
||
- [ ] 忘记排序
|
||
- [ ] 去重逻辑不完整(i>0判断)
|
||
- [ ] 循环边界错误(len(nums)-2)
|
||
- [ ] 找到答案后只移动一个指针
|
||
- [ ] 提前终止条件用continue而非break
|
||
|
||
### 最优解法
|
||
|
||
**排序 + 双指针**
|
||
- 时间复杂度: O(n²)
|
||
- 空间复杂度: O(log n) (排序栈空间)
|
||
|
||
### P7加分项
|
||
|
||
**深度理解**:
|
||
- 排序的三大作用(去重、双指针、提前终止)
|
||
- 双指针的原理(单调性)
|
||
- 降维思想(三维→二维)
|
||
|
||
**实战扩展**:
|
||
- 大数据场景:外部排序 + 分段处理
|
||
- 分布式场景:MapReduce框架
|
||
- 业务场景:推荐系统、用户画像匹配
|
||
|
||
**变体题目**:
|
||
- [16. 最接近的三数之和](https://leetcode.cn/problems/3sum-closest/)
|
||
- [18. 四数之和](https://leetcode.cn/problems/4sum/)
|
||
- [259. 较小的三数之和](https://leetcode.cn/problems/3sum-smaller/)
|